بدون هیچ شک و شبه ای باید از جنگ اول جهانی به عنوان “جنگ توپخانه ها” یاد کرد. در طول این جنگ تمامی طرفهای درگیر انواع و اقسام توپهای گوناگون در کالیبرهای مختلف برای پشتیبانی از نیروهای خودی و حمله به مواضع دشمن استفاده می شد. با معرفی کشتی های پرنده از طرف آلمان و شروع بمباران شهرهای متفقین شکل جدیدی از جنگ به جهان معرفی شد و حالا دیگر شهرهای بزرگ که از جبهه های جنگ دور بودند نیز دچار خسارت شدند. با ادامه جنگ نیروهای متفقین جنگنده های خود را وارد کارزار کرده و تا حد زیادی جلوی حملات هوایی آلمان را گرفتند.

آلمانی ها تصمیم گرفتند که با کمک توپخانه خود این بار شهر پاریس را هدف قرار بدهند. توپهای معمول آن زمان به هیچ وجه قادر به این عمل نبودند و اینجا بود که به نوعی اولین ابر توپ در دنیای مدرن ساخته شد.

توپ پاریس

“توپ پاریس” با کالیبر ۲۴۰ میلی متر توسط صنایع “کروپ” آلمان ساخته شد. طول لوله این توپ ۳۴ متر بود و گلوله ۱۰۶ کیلویی را تا فاصله ۱۳۰ کیلومتری و ارتفاع ۴۲ کیلومتری از سطح زمین می رساند و سپس با سرعتی در حدود ۱۶۴۰ متر بر ثانیه به هدف می رسد.

این توپ در سال ۱۹۱۸ میلادی بر علیه پاریس به کار گرفته شد و موجب مرگ ۲۵۰ نفر و مجروح شدن ۶۲۰ تن از اهالی پاریس شد. قدرت تخریب گلوله های این توپ کم بود و بیشتر به عنوان یک سلاح روانی و عامل ایجاد ترس استفاده شد.

جنگ دوم جهانی: کارل گوستاو هیولای ۸۰۰ میلی متری هیتلر

این آدولف هیتلر و آلمان نازی بودند که در جنگ دوم جهانی همچنان به استفاده از توپهای عظیم خصوصا از نوع سوار بر روی کشنده ریلی روی آوردند. اما هیتلر به عنوان شخصی که همیشه جنگ افزارهای بزرگ تر را بهتر می دانست دستور ساخت بزرگترین توپ عملیاتی جهان تا به امروز را داد.

گوستاو و دورا دو توپ ۸۰۰ میلی متری ساخت صنایع کروپ بودند که با وزنی در حدود ۱۳۵۰ تن و طول ۴۷ متر در حکم هیولاهای سنگین وزن را داشتند. برای حرکت دادن هر کدام از این توپ ها به چهار مسیر خط آهن نیاز بود که هر جفت از آنها در زیر یک طرف از این توپ قرار می گرفت.

توپ گوستاو در جریان محاصره شهر بندری سواستاپول در شوروی سابق به سال ۱۹۴۲ تنها مکانی بود که این توپ شلیک کرد و البته اثرات بسیاری مخربی بر روی شهر داشته و نهایتا موجب سقوط این بندر شد.

کارل گوستاو ۸۰۰ میلی متری

اما یک پروژه ناتمام آلمانی نیز در این میان باید مورد توجه قرار بگیرد.

پروژه V-3 آلمان طرحی بود که بر اساس یک لوله توپ بسیار طولانی بر روی یک سطح شیب دار قرار گرفته و در کناره لوله اصلی چندین محفظه نصب شده بود و وقتی که گلوله شلیک شده از انتهای لوله از کنار هر کدام از این بخش ها می گذشت با انجام یک انفجار کنترل شده در این بخش ها انرژی و شتاب بیشتری به گلوله وارد می شد و در نهایت یک گلوله ۱۵۰ میلی متری با سرعت ۱۵۰۰ متر بر ثانیه لوله توپ را ترک کرده و تا فاصله ۱۶۵ کیلومتری را طی کند.

مدل آزمایشی سامانه V-3

هدف از ساخت این سلاح، بمباران لندن از شمال فرانسه بود که البته در سال ۱۹۴۴ با کشف مکان ساخت این توپ بمب افکن های انگلیسی آن را نابود کردند. البته یک توپ از این نمونه در سال ۱۹۴۵ آماده شده و چند شلیک به سمت لوکزامبورگ انجام داده و باعث ایجاد خسارات کمی شد.

جنگ سرد: از توپخانه اتمی تا شلیک ماهواره به فضا

شروع جنگ سرد در حقیقت آغاز یک مسابقه همجانبه تسلیحاتی بین دو ابرقدرت شرق و غرب بود که در آن هیچ طرحی رد نمی شد، شرکت ها و طراحان مختلف هر طرحی مربوط به طراحی و ساخت سلاح را ارائه داده و دو دولت نیز تقریبا برای سرمایه گذاری در این موارد حد و مرزی قائل نبودند.

آمریکا که به عنوان مدافع کشورهای اروپای غربی می دید ناگهان با سیل بی پایان تانک ها و زرهپوش های شوروی سابق رو به رو شد که به هیچ عنوان با روشهای متعارف امکان متوقف کردن آن وجود نداشت.

در نتیجه آمریکایی ها استفاده از سلاح های اتمی تاکتیکی را در دستور کار قرار دادند. بخشی از این استراتژی استفاده از توپ کششی مدل M65 با کالیبر ۲۸۰ میلی متر با قابلیت پرتاب گلوله اتمی تا مسافت ۳۲ کیلومتر بود. این توپ به آلمان منتقل شد اما به دلیل اندازه و وزن بالا هیچ گاه به عنوان یک سلاح موثر به حساب نمی آمد.

توپ M65

اما بعد از این مقدمه تقریبا طولانی به مردی از اهالی کشور کانادا می رسیم که یکی از عجیب ترین طرح ها در زمینه استفاده از توپخانه را مطرح کرده است.

جرالد بول، طراح و دانشمند اهل کشور کانادا یکی از پیشگامان عرصه طراحی و ساخت سامانه های توپخانه ای بود. با آغاز مسابقه فضایی بین آمریکا و شوروی سابق مشخص بود که کشور کانادا نه توان علمی و نه توان مالی ورود به مسابقه فضایی را ندارد. اما بول راه حلی عجیب ارائه داد.

وی اینگونه پیشنهاد خود را مطرح کرد که ماهواره ای کوچک برای استفاده در مدارهای پایینی سطح زمین توسط یک قبضه توپ بسیار بزرگ به سمت جو زمین شلیک شود.

جرالد بول

در نهایت با مشارکت دو دولت کانادا و آمریکا “پروژه تحقیقات ارتفاع بالا” آغاز شد. برای این طرح از یک قبضه توپ ۴۱۰ میلی متری استفاده می شد و چندین شلیک آزمایشی برای این منظور انجام شد.

در یکی از شلیک ها در سال ۱۹۶۶ در آریزونای آمریکا یک پرتابه ۱۸۰ کیلوگرمی با سرعت ۳۶۰۰ متر بر ثانیه به ارتفاع ۱۸۰ کیلومتری و به درون فضای بیرون جو پرتاب شد. اما این پروژه با شدت گرفتن جنگ ویتنام و سردی روابط دو همسایه راه به جایی نبرد و متوقف شد.

شلیک آزمایشی در جریان تحقیقات پروژه ارتفاع بالا

اما جرالد بول شخصی نبود که این طرح را فراموش کند و این قصد وی در نهایت او را با یکی از خطرناک ترین دیکتاتورهای جهان یعنی “صدام حسین” پیوند داد. ریچارد بول بعد از شکست طرح مشترک بین آمریکا و کانادا، کار بروی توپ های ۱۵۵ میلی متری را آغاز کرده و توپهای سری GHN-45 را طراحی کرد.

این توپ بسیار مورد علاقه عراقی ها قرار گرفت و در سالهای جنگ با ایران چیزی نزدیک به ۳۰۰ قبضه از این توپها را خریداری کرده و وارد جنگ ضد کشورمان کرد.

توپ GHN-45

این خرید نظامی باعث افزایش روابط بین بول و عراقی ها شد و به نظر این دانشمند کانادایی، صدام حسین شخصی بود که می توانست اعتبار مالی لازم برای پروژه فضایی او را تامین کند.

البته دیکتاتور عراقی به همین سادگی ها رضایت نداد و در مقابل پشتیبانی مالی دو خواسته از وی داشت. یکی کمک به افزایش برد موشک های اسکاد عراق و یکی هم ساخت یک ابر توپ برای ارتش عراق که پروژه “بابل” نام گرفت.

در ابتدا بول کار بر روی پروژه کوچک تری با عنوان “بابل کوچک” را برای عراقی ها آغاز کرد. این توپ دارای لوله ای به قطر ۳۵۰ میلی متر و طول ۴۶ متر بود و قرار بود به بردی در حدود ۷۵۰ کیلومتر دست پیدا کند. این توپ با زاویه ۴۵ درجه بر روی یک تپه قرار گرفته و شلیک می کرد. این توپ در منطقه ای در شمال بغداد نصب شده و چند شلیک آزمایشی نیز با آن صورت گرفت.

بابل کوچک نصب شده در عراق

بخش بعدی پروژه نیز با نام “بابل بزرگ” با کالیبر ۱۰۰۰ میلی متر و طول لوله ۱۵۶ متر، قرار بود که یک توپ مخصوص فرستادن محموله های کوچک به مدار زمین باشد. هر چه که بود پروژه بابل با ترور جرارد بول به تاریخ ۲۰ مارس ۱۹۹۰ در مقابل درب آپارتمانش در بروکسل بلژیک توسط عوامل ناشناس به پایان رسید.

بخش هایی از لوله این توپ بزرگ نیز که در آن زمان به شرکتهای انگلیسی سفارش داده شده بود توسط گمرک و پلیس انگلستان کشف و ضبط شدند. پس از پایان جنگ خلیج فارس نیز “بابل کوچک” از میان رفت.

دو تکه از لوله مربوط به پروژه “بابل بزرگ” در موزه ای در انگلستان

هر چند این پروژه هیچ گاه به سرانجام نرسید ولی آزمایشات انجام شده در این خصوص عملی بودن آن را نشان داد و می توان این گونه نتیجه گرفت که استفاده از توپ های کالیبر بزرگ می تواند یک راه حل ارزان قیمت برای فرستادن محمول های مورد نیاز و یا ماهواره های کوچک به مدارهای پایینی کره زمین باشد.