به گزارش پایگاه اطلاع رسانی کاروانسرا؛ روزگاری یوزپلنگ، سریع‌ترین حیوان روی خشکی که سرعتش می‌تواند به ۱۰۰ کیلومتر در ساعت نیز برسد در حال از یاد رفتن از اذهان بود تا اینکه اواخر سال ۱۳۶۰ با مشاهده آن در دل کویر یزد یعنی منطقه نای‌بندان دوباره نگاه‌ها به سمت این‌گونه جانوری زیبا و قدرتمند خیره شد. گونه‌ای که تا پیش از آن اطلاعاتی درباره اکولوژی‌اش وجود نداشت و تنها اطلاعی که در دست بود وجود ۵ لکه زیستگاهی احتمالی برای یوزپلنگ در کویر ایران بود. این بی‌اطلاعی و ناآگاهی باعث می‌شد هر ساله حدود ۲ قلاده یوزپلنگ توسط انسان از بین برود و کمتر از ۴۵ محیط‌بان وظیفه حفاظت از ۳/۸ میلیون هکتار عرصه یوزخیز را برعهده داشت.

این در حالی است که اکثر کار‌شناسان بر این باور بودند کمتر از ۱۵-۱۰ قلاده یوزپلنگ در کشور وجود دارد و حتی برخی آنرا کاملا منقرض شده می‌پنداشتند.

چرا یوز ایرانی رو به انقراض رفت؟

زیستگاه‌های یوز در ایران به علت پیشروی بیابان‌ها و تبدیل شدن بخشی از زمین‌های زیستگاه به زمین‌های کشاورزی و مسکونی شدن بخشی دیگر و همچنین از بین رفتن مراتع توسط دامهای اهلی و در نتیجه کاهش تعداد آهو و گوزن که از منابع غذایی یوز‌ها هستند کاهش یافته‌است. از سوی دیگر تغییرات زمینی تأثیرگذار‌ترین عامل در اکوسیستم یوزپلنگ است.

از جمله دیگر عوامل تهدید کننده زیستگاه یوزپلنگ‌ها در ایران، احداث جاده از وسط منطقه حفاظت شده کوه بافق است که به رغم تلاش‌ها هنوز این پروژه متوقف نشده است.

یوز دیده شد

همانگونه که گفته شد با مشاهده یک یوز در نای‌بندان در اواخر دهه ۶۰ اولین فاز حفاظت بین‌المللی یوزپلنگ آسیایی در سال ۱۳۷۵ آغاز شد و ایران از دهه ۱۹۷۰ به عنوان تنها زیستگاه یوزپلنگ‌های آسیایی (ایرانی) شناخته شد. سپس با پیگیری دفا‌تر امور حیات وحش سازمان و اداره کل مذکور در سال ۱۳۷۷ و با کمک سازمان‌های بین المللی «پروژه حفاظت از یوزپلنگ آسیایی و زیست بوم‌های مرتبط» با استفاده از کمک‌های مالی سازمان تسهیلات جهانی (GEF) و سازمان حفاظت محیط زیست در شهریور ماه سال ۱۳۸۰ تصویب شد.

Acinonyx jubatus venaticus یا یوزپلنگ آسیایی که آن را یوز ایرانی نیز می‌نامند تنها‌ نژاد این جانور است که “یال” دارد.

نتایج جدید‌ترین تحقیقات نشان می‌دهد که بین ۷۰ تا ۱۰۰ یوزپلنگ در مناطق حاشیه کویر مرکزی از جمله خارتوران، نایبندان، دره‌انجیر و می‌اندشت وجود داشته باشد. این تخمین نتیجه نقشه‌برداری زمینی است که توسط بیش از ۱۲ هزار دوربین دید در شب در مکان‌های مختلف است. این در حالی است که در حدود ۲۰۰۰ سال پیش یوز‌ها در اکثر نقاط آسیا حضور داشتند.

تلاش‌ها برای نجات سریع‌ترین حیوان روی خشکی

با اینکه آمار یوز آسیایی را در ایران گاهی بین ۵۰ تا ۶۰ قلاده و در کل، کمتر از ۱۰۰ قلاده عنوان کرده‌اند، این اعداد را «حدس کار‌شناسی» می‌دانند. چرا که یوزپلنگ حیوانی به شدت مخفی کار و فراری از انسان است، به راحتی خود را در طبیعت استتار می‌کند و گستره زیستگاهش بسیار وسیع است. همه این عوامل دست به دست هم می‌دهند تا آمارگیری از این گونه کاری بسیار مشکل شود. بهترین روش آمارگیری از یوز در ایران را استفاده از دوربین تله‌ای عنوان می‌کند. دوربین‌های تله‌ای نوعی از دوربین‌های اتوماتیک هستند که با عبور حیوان از جلوی چشمی دوربین، فاصله‌ای ۱۵ متری را عکس می‌گیرند. در واقع این دوربین‌ها حضور حیوان را هم بواسطه تغییر شدت نور دریافتی در لحظه عبور درمی‌یابند و هم از روی درجه حرارت بدن حیوان. ابتدا گذرگاه‌های یوز را از روی ردپای حیوان مشخص کرده، سپس دوربین‌های تله‌ای را در آنجا کار گذاشته می‌شود. خال‌های روی بدن یوز، مانند اثر انگشت انسان، منحصربه‌فرد است؛ بنابراین از روی عکس‌ها، تعداد یوز‌ها را در آن فاصله، مشخص کرده و با انجام کارهای آماری جمعیت یوز آن ناحیه را تخمین می‌زنند.

کار آماری انجام شده بر اساس تعداد یوزهای ثبت شده در زیستگاه‌های استان یزد برآورد ۸ تا ۱۲ یوز در این ایستگاه‌ها را نشان می‌دهد و می‌توان با حدود اطمینان ۹۵٪ از حضور ۹ تا ۱۸ یوز در این منطقه سخن گفت. برآوردهای پیشین جمعیت ۳۳ تا ۴۸ پوزپلنگ را برای استان یزد تخمین می‌زد. جمعیت کل یوزپلنگ ایرانی نیز در برآوردهای قبلی در سال ۱۳۷۶، تعداد ۵۰ تا ۱۰۰، در سال ۱۳۸۳ جمعیت ۵۰ تا ۶۰، و در سال ۱۳۸۷ تعداد ۷۰ تا ۱۰۰ یوزپلنگ ایرانی تخمین زده شده بود.

پروژه برآورد جمعیت یوزپلنگ ایرانی در استان یزد از دی ماه ۱۳۹۰ تا فروردین ماه ۱۳۹۱ به همت پروژه حافظت از یوزپلنگ ایرانی، انجمن یوزپلنگ ایرانی، و انجمن پنترا انجام شده و طی آن جمعاً ۱۰۰ دستگاه دوربین تله‌ای در زیستگاه‌های بافق، دره انجیر، آریز و سیاه‌کوه در این استان کار گذاشته شد و برای رسیدن به نتایج نهایی باید کار در زیستگاه‌های می‌اندشت، عباس‌آباد، نای‌بندان، راور، خارتوران و پارک ملی کویر نیز انجام شده و مجموع نتایج گردآوری شود.

همچنین برای نخستین بار در جهان محیط‌ بانان و پرسنل زیستگاه‌های یوزپلنگ و خود یوزپلنگ آسیایی زیر پوشش بیمه تکمیلی برده شد که از اسفند ۱۳۹۲ بمدت پنج سال و بصورت رایگان انجام می‌شود. اگر یوز به هر دلیلی در منطقه تلف شود به میزان ۵۰ میلیون تومان برای هر قلاده یوز هزینه‌‌ همان زیستگاه خواهد شد و در سال تا ۵ قلاده این موضوع اجرا خواهد شد. اگر یوز آسیبی به دام دامداران وارد کند نیز بیمه موظف خواهد بود زیان دامدار را بپردازد.

حفاظت از این گونه جانوری غرور برانگیز در کشورمان به اقدامات فرهنگی نیز کشیده شده است تا جایی که علاوه بر تخصیص بخشی از متون کتاب‌های درسی تصویر یوز آسیایی بر لباس تیم ملی فوتبال ایران در جام جهانی فوتبال ۲۰۱۴ برزیل و جام ملت‌های آسیا ۲۰۱۵ به عنوان نماد کشور ایران نقش بست.
منبع/میزان
انتهای پیام/