به گزارش “کاروانسرا”آخرین ارزیابی‌ها از توافق ژنو و اجرای آن در گفت‌وگو با مهدی محمدی، کارشناس هسته‌ای

حدود دو ماه از امضای توافق ژنو می‌گذرد و اجرای آن از دیروز شروع شده است. در این مدت بحث‌های متنوعی در دفاع از این توافق یا در نقد آن مطرح شده است. اگر بخواهیم از یک منظر کلان، آخرین جمع‌بندی و قضاوت را درباره این توافق بگوییم، چه نکاتی قابل طرح است؟

چند نکته بسیار مهم و اساسی وجود دارد که با وجود اینکه تا امروز خیلی درباره توافق ژنو حرف زده شده، به این نکات کمتر توجه شده است. نکته اول درباره توافق ژنو که بسیار مهم است اما تا به حال مغفول مانده این است که توافق ژنو، سندی است که در آن تیم مذاکره‌کننده پذیرفته ایران یک استثنا در جامعه بین‌المللی است و غربی‌ها کاملا حق دارند با ایران به عنوان یک عضو عادی جامعه بین‌المللی که مثل همه اعضا حقوق و تکالیفی دارد رفتار نکنند. هم ساختمان این سند نشان می‌دهد ایران به مثابه یک استثنا در نظر گرفته شده و هم محدودیت‌هایی که در این سند بر ایران تحمیل شده همین را نشان می‌دهد. ساختمان سند یک گام اول تعریف می‌کند که زمان‌بندی ۶ ماهه دارد. این گام اول از دید غربی‌ها گام اعتمادساز است معنی‌اش هم این است که اساسا برای اینکه مذاکرات واقعی با ایران آغاز شود ایران باید یکسری اقدامات اولیه‌ای را انجام بدهد تا حداقل میزان اعتماد لازم برای حرف زدن با ایران فراهم شود. خودشان می‌گویند این اقدامات است که گفت‌وگو را تبدیل به مذاکره می‌کند. بعد یکسری گام‌های اضافی تعریف شده که زمان‌بندی ندارد یعنی از همین الان غربی‌ها می‌توانند خواستار اجرای آنها شوند که یکی پیگیری قطعنامه‌های شورای امنیت است و دیگری حل و فصل همه مسائل باقی مانده از جمله ابعاد احتمالی نظامی با آژانس که مستلزم دسترسی به تاسیسات و دانشمندان نظامی ایران است. بعد یک گام نهایی داریم که زماندار است ولی زمان آن الان مشخص نیست منتها می‌دانیم که دوطرف توافق کرده‌اند این زمان طولانی خواهد بود. در این گام آخر است که بخش‌هایی از برنامه غنی‌سازی ایران برچیده می‌شود و برنامه بشدت محدود می‌شود. غربی‌ها گفته‌اند می‌خواهند گام نهایی ۲۰ ساله باشد. بعید است چنین اتفاقی بیفتد ولی این مقدار هست که طرف ایرانی پذیرفته این گام طولانی خواهد بود. بعد از اجرای کامل و موفق گام نهایی در پاراگراف آخر سند گفته شده اتفاقی که می‌افتد این است که برنامه هسته‌ای ایران شبیه برنامه هسته‌ای بقیه اعضای معاهده خواهد شد. این ساختمان را ببینید. تمام این گام‌ها برداشته می‌شود برای اینکه به آن مرحله انتهایی برسیم. یعنی ایران چندین سال محدودیت بسیار شدید در اعمال حقوقش و همکاری بسیار شدید فراتر از تعهداتش را می‌پذیرد فقط برای اینکه به یکی مثل بقیه تبدیل شود. معنی روشن این امر این است که تیم مذاکره‌کننده قبول دارد ایران الان یکی مثل بقیه نیست و غربی‌ها حق دارند حقوق آن را محدود کنند و تکالیف اضافی به آن بار کنند آن هم برای یک دوره طولانی‌مدت تا ایران با تحمل این مشکلات آرام‌آرام به کشوری بدل شود که باید از حالت ویژه بیرون بیاید و تبدیل بشود به یک کشور معمولی. این خیلی نکته مهمی است. ما در توافق ژنو نوشته‌ایم و امضا کرده‌ایم که ایران یک استثناست و تا اطلاع ثانوی یعنی تا وقتی غربی‌ها راضی شوند استثنا باقی خواهد ماند. به عبارت دیگر خودمان هم قبول داریم که غربی‌ها حق دارند با ما به عنوان یک مورد ویژه رفتار کنند و تحت فشارمان بگذارند. این هم که می‌بینید در گام نهایی– که توضیح خواهم داد در واقع گام نهایی نیست- برنامه غنی‌سازی ایران تا این حد محدود شده مال همین استثنا و ویژه بودن ایران است. تیم مذاکره‌کننده قبول کرده چون ایران یک کشور عادی نیست و در حال تولید اعتماد و جبران گذشته خودش و اطمینان دادن درباره اهداف آینده‌اش است، پس فعلا حق ندارد برنامه غنی‌سازی کامل داشته باشد و این برنامه باید تا موقع اعاده اعتماد بین‌المللی به ایران بشدت محدود باقی بماند.

دیدگـاه ها

برای صرف‌نظر کردن از پاسخ‌گویی اینجا را کلیک کنید.